ورق پوست گوساله در ابعاد خيلي بزرگ بود، و 636 تصوير رنگي داشت‌. متن و تصاوير با هم‌ رابطه‌ٴ نزديكي داشتند و يك‌ديگر را تكميل مي‌كردند. ارزش علمي اين دايرةالمعارف ناچيز، وارزش هنري آن خيلي بيشتر بود، و دايرةالمعارف واقعي شمايل‌نگاري مسيحي به‌شمار مي‌رفت‌. دو صفحه از آن داراي تاريخ‌هاي 1159 و 1175، بود.

ه. زبان‌هاي محلي‌

تروبادورها و تروورها1

يكي از جالب‌ترين علائم رونق ادبي در اروپاي مسيحي ظهور شاعراني در جنوب فرانسه‌، ايتاليا، و كاتالونيا بود. اينان در پايان سده‌ٴ يازدهم‌، يا آغاز سده‌ٴ دوازدهم‌، پديدار شدند و تا آغاز سده‌ٴ سيزدهم‌، تعدادشان به‌طور مرتب روبه فزوني نهاد. آنان كه تروبادور ناميده مي‌شدند، به‌ لهجه‌هاي مختلف جنوب فرانسه اشعار بزمي‌، بيشتر از نوع عاشقانه‌، مي‌سرودند. احتمال دارد كه پيدايش اين كار خاص قلمرو مسيحيت نبوده‌، بلكه نمونه‌هاي اسلامي موجب‌، يا به هر حال‌ مشوق آن بوده است‌. اين اشعار به‌صورت ترانه بود. و بنابراين فن ادبي تازه با توسعه‌ٴ موسيقي‌ اروپا رابطه‌ٴ نزديكي داشت‌. اگر تروبادورها موسيقي خود را از مسلمانان الهام گرفته باشند، بايد تصور كنيم كه برخي از الهامات ادبي خود را هم از همان منشأ به‌دست آورده‌اند؛ با اين‌حال بايد به‌خاطر داشته باشيم كه نغمه‌ها و دستگاه‌هاي موزون خيلي آسان‌تر از ادبيات منتقل مي‌شود، چون نه حاجت به ترجمه دارد، نه به توضيح‌.
قديمي‌ترين تروبادور معروف ويليام نهم كنت پواتيه و دوك آكيتن‌، كه در 1071، زاده شد و از 1087 تا 1127، در پواتيه حكومت كرد. جالب است كه بسياري از اين تروبادورها از اشراف‌ بودند، و برخي از شاهزادگان از قبيل گيوم و ريچارد شيردل پادشاه انگلستان از 1189 تا1199.
نام قريب 450 تن از اين تروبادورها معروف است‌، و درباره‌ٴ قريب صد تن از آنان برخي‌ اطلاعات شخصي داريم‌. ساخته‌هاي آنان خيلي زود در ميانشان مورد بحث و انتقاد قرار مي‌گرفت‌، يعني هنر جديد تقريباً از همان ابتدا، به صورت آگاهانه بود. همه‌ٴ اينها مبين اين امر است كه اين هنر اساساً اشرافي بود. افرادي از طبقات پايين‌تر با تروبادورها همكاري مي‌كردند، كه ژونگلور2 ناميده مي‌شدند. اين رشد بسيار سريع در سال 1210، بر اثر جنگ‌ها و آشوب‌هايي‌ كه برضد آلبيگاييان آغاز شد، متوقف گرديد. در 1209، بزيه و كاركاسون تاراج شد، قلعه‌هاي‌